PESEL

PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności) to 11-cyfrowy numer ewidencyjny obywateli Polski. Koduje datę urodzenia, stulecie, płeć i numer porządkowy.

Użycie

use SlashLab\Numerik\Numerik;

// Szybkie sprawdzenie
Numerik::pesel()->isValid('92060512186');   // true

// Pełny obiekt z danymi
$result = Numerik::pesel()->validate('92060512186');
$result->isValid;   // true

// Parsowanie do obiektu z danymi
$pesel = Numerik::pesel()->parse('92060512186');

// Null zamiast wyjątku
$pesel = Numerik::pesel()->tryParse('zły-numer'); // null

Metody zwracanego obiektu

parse() i tryParse() zwracają instancję SlashLab\Numerik\ValueObjects\Pesel.

Podstawowe

Metoda	Typ zwracany	Opis
getRaw()	string	Oryginalny numer, bez zmian.
getNormalized()	string	Cyfry po usunięciu białych znaków.
__toString()	string	To samo co getNormalized().

Zwracające dane

Metoda	Typ zwracany	Opis
getBirthDate()	DateTimeImmutable	Data urodzenia zdekodowana z PESEL.
getGender()	Gender	Gender::Male lub Gender::Female.
getOrdinalNumber()	int	Numer porządkowy (cyfry 7–10).
getCentury()	int	Stulecie urodzenia jako rok bazowy, np. 1900, 2000, 2100.

Sprawdzające

Metoda	Typ zwracany	Opis
isMale()	bool	Skrót dla getGender() === Gender::Male.
isFemale()	bool	Skrót dla getGender() === Gender::Female.
getAge()	int	Pełne lata od daty urodzenia do dzisiaj.
isAdult()	bool	true gdy getAge() >= 18.

Przykłady

$pesel = Numerik::pesel()->parse('92060512186');

$pesel->getRaw();                         // '92060512186'
$pesel->getNormalized();                  // '92060512186'
$pesel->getBirthDate()->format('Y-m-d'); // '1992-06-05'
$pesel->getGender();                      // Gender::Female
$pesel->isFemale();                       // true
$pesel->getOrdinalNumber();               // 1218 (cyfry 7–10)
$pesel->getCentury();                     // 1900
$pesel->getAge();                         // obliczony od dzisiaj
$pesel->isAdult();                        // true

Kodowanie stulecia

Cyfry miesiąca w numerze PESEL kodują zarówno rzeczywisty miesiąc, jak i stulecie urodzenia:

Zapisany zakres miesięcy	Rzeczywisty miesiąc	Stulecie urodzenia
01–12	01–12	1900–1999
21–32	01–12	2000–2099
41–52	01–12	2100–2199
61–72	01–12	2200–2299
81–92	01–12	1800–1899

Powody błędów

Powód	Wartość	Warunek
InvalidLength	invalid_length	Numer nie ma dokładnie 11 cyfr po normalizacji.
InvalidCharacters	invalid_characters	Po usunięciu białych znaków pozostały znaki niebędące cyframi.
InvalidMonth	invalid_month	Kodowanie miesiąca nie odpowiada żadnemu ze znanych zakresów stulecia.
InvalidDate	invalid_date	Zdekodowana data nie jest prawidłową datą kalendarzową.
FutureDate	future_date	Zdekodowana data urodzenia jest w przyszłości — tylko w trybie ścisłym.
InvalidChecksum	invalid_checksum	Cyfra kontrolna nie zgadza się z obliczoną wartością.
AllSameDigit	all_same_digit	Wszystkie 11 cyfr jest identycznych — tylko w trybie ścisłym.

Algorytm walidacji

Wagi: 1, 3, 7, 9, 1, 3, 7, 9, 1, 3

1. Usuń białe znaki. Odrzuć numery dłuższe niż 32 znaki. Wymagaj dokładnie 11 cyfr — inaczej błąd InvalidLength.
2. Zdekoduj datę urodzenia według powyższej tabeli. Sprawdź, czy data jest prawidłowa. W trybie ścisłym: odrzuć również przyszłe daty.
3. Oblicz sumę kontrolną: pomnóż każdą z pierwszych 10 cyfr przez jej wagę i zsumuj. Następnie: mod 10 → 10 minus wynik → mod 10. Wynik musi zgadzać się z 11. cyfrą — inaczej błąd InvalidChecksum.
4. W trybie ścisłym: jeśli wszystkie 11 cyfr jest identycznych — błąd AllSameDigit.

Pełna dokumentacja w sekcji Algorytmy.